Topraksız tarım rehberi
Serada drip ve drenaj ölçümüOran, EC ve pH rehberi
Topraksız tarımda sulamanın doğru olup olmadığını en net gösteren şey drenajdır. Ne kadar su verdiğinizi (drip) ve ne kadarının geri döndüğünü (drenaj) bilmeden yapılan sulama kör sulamadır. Bu rehberde drenaj oranının nasıl hesaplandığını, ürünlere göre hedef değerleri ve drenaj EC ile pH’ının ne anlattığını bulacaksınız.
Drip ve drenaj nedir, drenaj oranı nasıl hesaplanır?
Drip, damlatıcıdan bitkiye verilen besin çözeltisidir. Drenaj ise yetiştirme ortamından (torba, saksı, slab) süzülüp geri dönen kısımdır. Bitkinin kullandığı su, ikisinin farkıdır.
Örnek: Bir damlatıcıdan gün boyunca 1.000 ml su verildi ve 250 ml drenaj toplandıysa drenaj oranı %25’tir. Bitki bu durumda 750 ml su kullanmıştır.
Ürünlere göre hedef drenaj oranları
Aşağıdaki değerler günlük toplam içindir ve genel başlangıç noktasıdır.
| Ürün | Günlük drenaj | Not |
|---|---|---|
| Domates | %20–30 | Yazın, ışınımın yüksek olduğu günlerde %30–40. Kışın ve kapalı havada %10–20 yeterli. |
| Salatalık | %25–35 | Su tüketimi yüksek olduğu için domatesin biraz üstünde tutulur. |
| Biber | %20–30 | |
| Çilek (topraksız) | %15–25 | Tuza hassastır; drenajı sıfıra yakın tutmak risklidir. |
| Yaban mersini | %15–25 | pH kontrolü, drenaj oranından daha kritiktir; drenaj pH’ı 4,5–5,5 aralığında tutulur. |
Sulama suyu tuzluysa, yani sodyum ve klor yüksekse, yıkama için drenaj %5–10 artırılır. Değerleri seranızın ortamına, çeşidinize ve danışmanınızın önerisine göre ayarlayın.
Gün içinde drenaj nasıl dağılmalı?
- Sabah: İlk sulamalarda drenaj beklenmez. Ortam önce doygunluğa ulaşmalıdır.
- Saat 9–11: İlk drenaj genellikle 2. ya da 3. sulamada başlar.
- Öğlen: Işınımın tepe yaptığı saatlerde drenaj en yüksek seviyededir.
- Akşam: Sulama kesilir, ortam gece hafifçe kurur.
Bu yüzden yalnızca gün sonu toplamına bakmak yetmez. İlk drenajın saati ve öğlen tepesi, sulama programının doğru kurulup kurulmadığını gösterir.
Drenaj EC’si ne anlatır?
Bitki suyu, besin iyonlarından daha hızlı alır. Bu yüzden drenajın EC’si normalde drip’ten biraz yüksektir. Önemli olan farkın büyüklüğüdür.
| Durum | Ne anlama gelir? | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Drenaj EC’si drip’ten 0,5–1,0 mS/cm yüksek | Normal. Bitki su ve besini dengeli alıyor. | Programa devam. |
| Fark 1,5 mS/cm’nin üzerinde (ya da drenaj/drip EC oranı 1,3–1,5’i aşıyor) | Kök bölgesinde tuz birikiyor. Alarm. | Drenajı artırın veya drip EC’sini düşürün. |
| Drenaj EC’si drip’e eşit ya da daha düşük | Aşırı sulama veya seyrelme. Kök boğulması ve Pythium riski. Uyarı. | Özellikle kışın ve düşük ışıkta sulamayı gözden geçirin. |
Tek bir ölçümden çok eğilim önemlidir. EC’nin birkaç gün boyunca yavaşça yükselmesi, tek seferlik bir sıçramadan daha anlamlı bir işarettir. Domateste bitkiyi generatif yöne itmek için drenaj EC’si bilinçli olarak yüksek tutulabilir; bu durumda eşikleri kendi programınıza göre ayarlayın.
Drenaj pH’ı kaç olmalı?
Domates, biber, salatalık ve çilekte hedef drenaj pH’ı 5,5–6,5 aralığıdır. Yaban mersini daha asidik bir kök ortamı ister; onun için hedef 4,5–5,5’tir.
- 6,5–7’nin üzeri: Demir (Fe), mangan (Mn) ve fosfor (P) alımı bozulur. Alarm sebebidir.
- 5’in altı: Kök zararı riski doğar. Alarm sebebidir (yaban mersini hariç).
- Nitrat ve amonyum: Nitrat alımı pH’ı yükseltir, amonyum alımı düşürür.
- Drip ile drenaj arasında 1 birimden fazla fark: Gübre reçetesindeki NH4/NO3 dengesinin bozulduğuna işaret eder.
Drenaj elle nasıl ölçülür, sorunları neler?
Bugün seraların çoğunda ölçüm şöyle yapılır:
- Bir damlatıcının altına kap ya da şişe konur (drip).
- Bir torba veya saksının altına drenaj toplama kabı konur.
- Günde bir iki kez, genellikle sabah ya da akşam, hacim mezürle ölçülür.
- EC ve pH el tipi ölçerle okunur, sonuçlar deftere veya Excel’e yazılır.
Bu yöntemin bilinen sorunları:
- Gün sonu toplamı görülür, gün içi dağılım görülmez. İlk drenaj saati ve öğlen tepesi kaçırılır.
- İşçilik ister ve düzenli yapılmaz. Hafta sonları ve yoğun dönemlerde ölçüm atlanır.
- Açık kaplarda buharlaşma, yosun ve toz olur; numuneler karışır, mezür okuma hataları yapılır.
- El tipi ölçerlerin kalibrasyonu ihmal edilir, kuru saklanan pH probu bozulur.
- Kayıtlar dağınıktır; eğilim çıkarmak ve alarm üretmek neredeyse imkânsızdır.
- Sorun genellikle bitkide belirti görüldükten sonra, yani geç fark edilir.
Otomatik drip ve drenaj ölçümü
SmartSera® Robotik Drip / Drenaj Ölçüm İstasyonu, bu ölçümü her sulamada ve personel gerektirmeden yapar. İstasyon için patent başvurusu yapılmıştır (TR 2026/014282).
- Hacim: Drip ve drenaj kapları iki ayrı yük hücresiyle saniyede bir tartılır. Sulamanın başlangıcı ve bitişi otomatik algılanır, her sulama ayrı kaydedilir.
- EC ve pH: Her döngüde hem drip hem drenaj kabında ölçülür. Robotik kol probları kaplara sırayla daldırır; önce EC, sonra pH okunur. Sıcaklık kompanzasyonu yapılır.
- Kalibrasyon takibi: Kalibrasyon 21 günü geçince uyarı verilir, 30 günü geçen ölçümler “düşük güven” olarak işaretlenir. pH probu dinlenirken KCl çözeltisinde saklanır.
- Hesaplanan değerler: Drenaj yüzdesi, su tüketimi, EC farkı ve oranı, pH kayması, tuz yükü dengesi, kabin sıcaklığı ve nemi.
- Temiz numune: Kaplar her döngüde boşaltılıp sıfırlanır, günde bir kez temiz suyla durulanır.
- Uyarı ve uzaktan erişim: EC ve pH sapmalarında anında uyarı gelir. Veriler web panelde ve telefonda görülür; internet kesilirse cihazda saklanıp bağlantı gelince gönderilir.
Sık sorulanlar
Serada drenaj oranı kaç olmalı?
Ürüne ve mevsime göre değişir. Domates ve biberde günlük toplamda %20–30, salatalıkta %25–35, topraksız çilekte ve yaban mersininde %15–25 yaygın hedeflerdir. Yazın yüksek ışınımda oran artırılır, kışın ve kapalı havada düşürülür.
Drenaj oranı nasıl hesaplanır?
Drenaj oranı, drenaj hacminin drip (verilen su) hacmine bölünüp 100 ile çarpılmasıyla bulunur. Örneğin bir damlatıcıdan 1.000 ml su verildiyse ve 250 ml drenaj toplandıysa drenaj oranı %25’tir.
Drenaj EC’si neden drip EC’sinden yüksek olur?
Bitki suyu, besin iyonlarından daha hızlı alır; bu yüzden kök bölgesinde kalan çözelti yoğunlaşır. Normalde drenaj EC’si drip EC’sinden 0,5–1,0 mS/cm yüksektir. Fark 1,5 mS/cm’yi aşıyorsa kök bölgesinde tuz birikiyor demektir.
Drenaj pH’ı kaç olmalı?
Domates, biber, salatalık ve çilekte hedef drenaj pH’ı 5,5–6,5 aralığıdır. 6,5–7’nin üzerinde demir, mangan ve fosfor alımı bozulur; 5’in altında kök zararı riski doğar. Yaban mersini ise daha asidik bir kök ortamı ister: hedef 4,5–5,5.
Serada drenaj ne zaman başlamalı?
Sabah ilk sulamalarda drenaj beklenmez, çünkü ortamın önce doygunluğa ulaşması gerekir. İlk drenaj genellikle 2.–3. sulamada, saat 9–11 civarında başlar ve öğlen ışınımın tepe yaptığı saatlerde en yüksek seviyeye çıkar.